سیاستِ سازدهنی؛ از بازی با افکار عمومی تا پیگیری منافع فردی

این یادداشت با اشاره به فیلم «سازدهنی» ساخته امیر نادری، به نقد رفتارهای امتیازخواهانه در عرصه سیاست پرداخته و بر ضرورت تقدم منافع عمومی بر اهداف و خواسته‌های فردی در مدیریت شهری تأکید میکند

نهاد اسماعیلی منش_نمایندگی مردم در مجلس، فرصتی برای پیگیری مطالبات عمومی و گره‌گشایی از مشکلات شهر است، نه ابزاری برای امتیازگیری، تحمیل خواسته‌های فردی یا تبدیل منابع و ظرفیت‌های مدیریت شهری به اهرمی برای پیشبرد اهداف سیاسی؛ موضوعی که برخی رفتارهای منتسب، نماینده انقلابی نما مردم اهواز، ضرورت بازخوانی آن را در افکار عمومی دوچندان کرده است.

گاهی برای فهم یک رفتار سیاسی، نیازی به تحلیل‌های پیچیده و اصطلاحات تخصصی نیست؛ کافی است به سراغ یک روایت سینمایی قدیمی برویم؛ فیلم «سازدهنی» ساخته امیر نادری که در سال ۱۳۵۳ به نمایش درآمد و تصویری تأمل‌برانگیز از قدرت، وابستگی و سوءاستفاده از نیاز دیگران ارایه کرد.

در این فیلم، پسربچه‌ای به نام امیرو که ابتدا برای خوردن دارو با پدرش مقاومت می‌کند، با دریافت یک سازدهنی حاضر به همکاری می‌شود.

اما ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. سازدهنی به ابزاری برای سلطه او بر دیگر بچه‌ها تبدیل می‌شود؛ کودکانی که آرزوی داشتن و نواختن این ساز را دارند، برای چند لحظه دسترسی به آن، حاضر می‌شوند خوراکی‌هایشان را بدهند یا حتی تن به تحقیر و سواری دادن بدهند.

امیرو به‌تدریج درمی‌یابد که سازدهنی فقط یک وسیله سرگرمی نیست؛ ابزاری برای امتیاز گرفتن، تحمیل اراده و به بازی گرفتن دیگران است. او تا زمانی که دیگران مطابق خواسته‌اش رفتار می‌کنند، اجازه می‌دهد از سازدهنی استفاده کنند و هرگاه کسی از قواعد تحمیلی او سرپیچی کند، ساز را از دسترسش خارج می‌کند.

این روایت سینمایی، امروز می‌تواند دستمایه تأملی جدی درباره برخی رفتارهای سیاسی باشد؛ به‌ویژه آنجا که جایگاه نمایندگی مردم، به‌جای آنکه در خدمت منافع عمومی قرار گیرد، در معرض تبدیل شدن به ابزاری برای دنبال کردن اهداف و منافع فردی قرار می‌گیرد.

پرسش اساسی درباره عملکرد نماینده مردم اهواز  این است که مرز میان پیگیری مطالبات مردم و دنبال کردن خواسته‌های شخصی و سیاسی کجاست؟ آیا ظرفیت‌های مدیریتی، منابع و امکاناتی که باید در خدمت توسعه اهواز و رفع مشکلات شهروندان باشند، باید تحت تأثیر خواسته‌ها و ملاحظات یک فرد یا جریان قرار گیرند؟

بی‌تردید نماینده مجلس حق دارد از عملکرد مدیران اجرایی سوال کند، نسبت به کم‌کاری‌ها هشدار دهد و برای احقاق حقوق مردم مطالبه‌گری کند؛ اما این حق زمانی ارزشمند است که معیار آن منافع عمومی باشد، نه میزان تحقق خواسته‌های فردی.

مسیله اینجاست که اگر پیگیری مطالبات به ابزاری برای امتیازگیری تبدیل شود و منافع شهروندان در حاشیه اهداف و ملاحظات شخصی قرار گیرد، دیگر نمی‌توان نام آن را مطالبه‌گری مسیولانه گذاشت.

اهواز با انبوهی از مشکلات زیرساختی، عمرانی و خدماتی مواجه است و بیش از هر چیز به هم‌افزایی ظرفیت‌های مدیریتی، پیگیری مطالبات و همکاری میان دستگاه‌ها نیاز دارد. در چنین شرایطی، هر رفتاری که مسیر حل مشکلات مردم را تحت تأثیر خواسته‌های فردی قرار دهد، باید در معرض پرسش و نقد افکار عمومی باشد.

نمایندگی مجلس، امانتی از سوی مردم است؛ امانتی که نباید به ابزار تثبیت موقعیت، کسب امتیاز یا پیشبرد اهداف شخصی تبدیل شود. نماینده‌ای که از مردم رأی می‌گیرد، باید پاسخ دهد که حاصل عملکردش برای شهروندان چیست و کدام گره از مشکلات آنان باز شده است.

سازدهنی امیرو در فیلم امیر نادری شاید تنها یک وسیله کوچک موسیقی بود، اما قصه آن هشداری بزرگ درباره قدرتی است که وقتی از مسیر مسیولیت خارج می‌شود، به ابزار سلطه تبدیل خواهد شد.

امروز نیز باید مراقب بود که سازدهنی مدیریت شهری به ابزار امتیازگیری تبدیل نشود؛ چراکه شهر ملک شخصی هیچ فرد یا جریان سیاسی نیست و مردم اهواز نباید هزینه ترجیح منافع فردی بر منافع عمومی را بپردازند.